Logo

Ktoś rozmawia przez telefon tak głośno, że trudno skupić się na własnej rozmowie. Ktoś inny nieustająco przerywa nam w połowie zdania. Bywa też ktoś kto swoimi komentarzami powoduje zamilknięcie innej osoby… Często czujemy i zauważamy, że coś nie jest w porządku, ale równocześnie wahamy się, czy zareagować. Bo czy człowiekowi dobrze wychowanemu wypada zwracać innym uwagę, czy powinien raczej przemilczeć cudzą nieuprzejmość?

Powstaje dylemat – nie tylko dotyczący tego, czy gdy dostrzeżemy czyjeś niewłaściwe zachowanie to możemy to wyartykułować, ale też co rozumiemy przez „zwrócenie uwagi”? Czym innym jest bowiem wytykanie komuś nieznajomości zasad etykiety (co zasady jest w złym tonie), a czym innym prośba o zmianę zachowania, które utrudnia wspólne przebywanie i funkcjonowanie.

GAFA GAFIE NIERÓWNA

W opublikowanym przed laty wpisie „Czarna lista…” przyglądałam się gafom towarzyskim i zawodowym. Przywołałam wówczas podział niewłaściwych zachowań odwołując się do znawców tematu (M. Vauban, M. Kurcewicz, "Podstawy życia towarzyskiego"), którzy podzielili wszystkie niewłaściwości jakie człowiek popełnia w życiu towarzyskim na 3 kategorie:

1. ośmieszające go w oczach ludzkich, lecz nikomu nie szkodzące;
2. sprawiające komuś niewygodę;
3. sprawiające komuś przykrość natury głębszej, moralnej lub obrażające kogoś.

To istotne, ponieważ nieodpowiednie zachowanie może być zarówno, w pewnym sensie neutralne (nieszkodzące), jak i krzywdzące dla drugiego człowieka. Upraszczając – niewłaściwie użycie sztućców, z jednej strony, i uporczywe przerywanie rozmówcy, z drugiej, nie wymagają jednakowej reakcji. Podobnie jak niezręczne przejęzyczenie i dotkliwy komentarz, który sprawia komuś wyraźną przykrość.

NIE KAŻDA GAFA WYMAGA KOMENTARZA

Znajomość zasad bywa bardzo przydatna, ale nie każda sytuacja jest odpowiednim momentem, żeby się nią dzielić. Jeżeli podczas kolacji ktoś niewłaściwie trzyma kieliszek, publiczne objaśnianie mu poprawnego sposobu może sprawić, że poczuje się nie tylko obserwowany i oceniany przez resztę wieczoru, ale też będzie mu bardzo niezręcznie i zwyczajnie przykro (nie każdy potrafi taki przytyk potraktować lekko i nieistotnie).

Warto zastanowić się zatem, czy dzięki naszej uwadze spotkanie stanie się przyjemniejsze? Czy pomożemy tej osobie, czy przede wszystkim pokażemy pozostałym, że sami znamy reguły? Cóż, publiczne krytykowanie i odwoływanie się do własnych „dobrych manier” to nic więcej niż wykazywanie się niezrozumieniem idei szacunku, tolerancji i dobrego wychowania.

Co więcej, nie każda niestosowność jest celowa, a może zwyczajnie wynikać z pewnej niefrasobliwości. Warto znaleźć w sobie nieco wyrozumiałości wobec niezamierzonych potknięć. Niekiedy lepiej jest po prostu nie akcentować niezręczności i nie kierować się potrzebą dopilnowania, żeby wszyscy pozostali również zauważyli czyjś błąd. Korzystniej bywa pozwolić rozmowie potoczyć się dalej, nie wracając do sprawy. Szczególnie gdy osoba, która popełniła gafę, już się zorientowała i przeprosiła.

Zatem zanim zaczniemy poprawiać innych na pomoc winny przyjść nam intuicja i empatia. Kluczowe jest bowiem to, że znajomość etykiety zobowiązuje przede wszystkim nas samych. Nie uprawnia nas automatycznie do pełnienia roli egzaminatora uczestników spotkania.

WYROZUMIAŁOŚĆ MA SWOJE GRANICE

Nie oznacza to jednak, że pod hasłem dobrego wychowania mamy akceptować absolutnie każde zachowanie. W poprzednim wpisie zwracałam uwagę, że uprzejmość nie wymaga rezygnowania z własnych granic. Dotyczy to również sytuacji, w których czyjeś postępowanie bezpośrednio na nas wpływa.

Możemy poprosić o ściszenie rozmowy. Możemy powiedzieć, że chcielibyśmy dokończyć zdanie. Możemy zaznaczyć, że nie życzymy sobie komentarzy dotyczących naszego życia prywatnego.

Nie musimy przy tym rozstrzygać, czy ktoś zachował się niewłaściwie celowo, czy po prostu nie pomyślał o jego skutkach. Nie zawsze przecież znamy cudze intencje. Możemy natomiast nazwać to, co się dzieje, czytelnie i uprzejmie mówiąc, o co prosimy. „Proszę mówić trochę ciszej” jest konkretną prośbą. „Czy nikt Pani/a nie nauczył zachowania wśród ludzi?” stanowi już ocenę człowieka i jego „wychowania”. Trudno oczekiwać, że takie słowa pozwolą na zrozumienie i porozumienie.

BEZ PUBLICZNEJ LEKCJI DOBRYCH MANIER

Kolejna kwestia, to jeżeli zdecydujemy się na zwrócenie uwagi, ważne będzie jak to uczynimy. Jeśli okoliczności na to pozwalają, uwagę warto przekazać dyskretnie. Szczególnie gdy dotyczy jakiejś sprawy osobistej, albo pomyłki, której druga osoba prawdopodobnie nie zauważyła, bądź niezwykle prozaicznej – plamy na ubraniu w dość widocznym miejscu. Krótkie zdanie wypowiedziane na osobności może wystarczyć. Nie potrzeba do tego publiczności.

Dyskrecja wymaga również, żeby cudzej gafie nie zapewniać później kolejnej „publiczności”. Opowiadanie o niej wszystkim znajomym czy opisywanie w internecie z rozpoznawalnymi szczegółami trudno uznać za przejaw wyrozumiałości i dobrych manier.

POWIEDZIEĆ TYLE, ILE POTRZEBA

Wreszcie uprzejma uwaga powinna być zrozumiała. Westchnienia, znaczące spojrzenia czy ironiczne komentarze wypowiadane do osoby trzeciej nie zawsze powiedzą zainteresowanemu, o co nam chodzi. Mogą natomiast sprawić, że poczuje się obmawiany i dyskryminowany. Zdecydowanie właściwsze będzie zwrócenie się bezpośrednio do rozmówcy i nazwanie konkretnej sprawy bez przypisywania mu złych zamiarów, bez „Pan/i an zawsze” i „Pan/i nigdy”, bez wykładu o braku obyczajów.

Wyczucie oznacza również umiejętność zakończenia sprawy. Jeśli ktoś ściszył telefon, pozwolił nam dokończyć albo przeprosił, nie trzeba dopowiadać: „No, nareszcie” czy „Można było od razu”. Prośba została uwzględniona. Wystarczy podziękować i przejść dalej.

A GDY TO MY POPEŁNIMY GAFĘ?

To chyba trudniejsza część tych rozważań. Łatwo bowiem dostrzec cudzy nietakt, znacznie mniej przyjemnie jest uświadomić sobie własny.

Czy potrafimy wtedy przyjąć, że nasze zachowanie jest nieodpowiednie? Czy raczej staramy się szukać usprawiedliwienia, wskazujemy błędy rozmówcy albo odpowiadamy, że inni zachowują się jeszcze gorzej?

Każdemu może zdarzyć się chwila nieuwagi. Jeśli prośba jest zasadna, krótkie „Przepraszam” i zmiana zachowania zwykle wystarczą. Gdy nasze słowa sprawiły komuś przykrość, warto przeprosić właśnie za nie, zamiast przekonywać tę osobę, że nie powinna poczuć się dotknięta.

Nie musimy bronić każdego swojego potknięcia, jakby przesądzało o całym naszym wychowaniu. Znacznie więcej może powiedzieć o nas sposób, w jaki zareagujemy w danej sytuacji, próbując ją naprawić, a nie lekceważyć.

Zatem – czy wypada zwracać innym uwagę?

Tak, gdy potrzebna jest reakcja na konkretne zachowanie. Warto jednak zachować proporcje: drobną gafę przemilczeć, w niezręczności wspierać, mając na uwadze dyskrecję, a w razie potrzeby spokojnie i jednoznacznie zabrać głos.